Image by Random Institute

Potemkin Köyü

Nedir?

Yazar: Yusuf Mert ÜSTÜN

Editör: Muhammet ALAN

Yayımlanma Tarihi: 27.03.2021

Potemkin Köyü

“Potemkin köyü” esasında kötü durumda olan ancak görünen yüzeyi iyi bir algı oluşturacak şekilde güzel görünen cephedir. Genellikle benzer ve ilk tanımlamaya uysa da “istenmeyen bir gerçeği veya durumu gizlemek için tasarlanmış etkileyici bir cephe veya gösteri”1, “sahte bir cephe veya fasat”2, “sadece hayranlık oluşturmak için inşa edilen sahte bir yerleşim”3, “hem toprağın içindekileri hem de dışarıdan bakanları aldatmak için sıklıkla zalim rejimler tarafından uydurulan herhangi bir aldatıcı veya yanlış yapı”4, “gerçek görünmesi için yapılan tamamen sahte kentsel yerleşim yerler”5 gibi farklı tanımlamalar da yapılmıştır.

Terim ismini Çariçe II. Katerina’nın tahta geçmesinde de yardımcı olmuş aynı zamanda sonradan 2-3 sene boyunca sevgilisi olan Grigori Aleksandroviç Potemkin’den almaktadır. Potemkin Moskova Üniversitesi’nde eğitim aldıktan sonra 1755’te Süvari Muhafızlarına katılmış bir Rus devlet adamıdır. 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı’nda aldığı şan ile II. Katarina’ya yakınlaşan Potemkin, uzun yıllar çarlığın en güçlü insanlarından birisi oldu. Romantik ilişkileri bitmesine rağmen çariçe ile arası bozulmayan Potemkin, II. Katarina tarafından “Yeni Rusya” (Güney Ukrayna) valisi olarak görevlendirildi. Potemkin valisi olduğu bu geniş alanda pek çok proje geliştirdi. Bu projelerin genel amacı pek çok açıdan geri kalmış ve savaşlardan harap düşmüş bölgenin yeniden yapılandırılması ve geliştirilmesiydi. İçlerinde Sivastopol’un da bulunduğu limanlar, şehirler ve filo kurulması için çalışmalarda bulunan Potemkin henüz kesin bir başarıya ulaşmadığı sırada bölge II. Katerina tarafından ziyaret edildi. Çariçe bölgedeki gelişmeleri görmek için 1783’te yaptığı tur sırasında Dinyeper Nehri boyunca seyahat etti.  Efsaneye göre bu teftiş turu sırasında Potemkin henüz tam bir sonuca ulaşmadığından (ki bu kadar kısa sürede epey zorlu bir iş olduğu su götürmez bir gerçektir) çözüm yolları aradı. İşte “Potemkin köyü” terimi de Potemkin’nin bulduğu bu çözüme dayanmaktadır. Hikâyeye göre Potemkin dilencilerin sokağa çıkmasını yasaklamış, evleri boyatmış ve mukavva ve tahtadan oluşan yalnızca ön yüzü olan ve uzaktan bir ev gibi gözüken yapıları nehir boyu dizmiş. Normalde boş olan alanlara bu yapıları kurdurmuş başka yerlerden köylüler getirmiş ve gemide seyahat eden çariçeyi selamlatmıştır. Gece karanlığından faydalanılarak sökülen yapılar II. Katerina’nın güzergâhı boyunca taşınarak çariçe ve beraberindeki heyeti etkilemek için kullanılmıştır. Günümüzde dışarıdan sağlam ve güzel duran ancak aslında kötü durumda olan yapıları ve olayları tanımlamak için potemkin köyü teriminin kullanılma sebebi bu hikâyedir.

 Grigori Aleksandroviç Potemkin

800px-Fireworks_crimea.jpg

Kırım Gezisi Sırasında Katarina Onuruna Havai Fişekler

Ancak son yıllarda tarihçiler bu hikâyenin aslında o kadar da doğru olmadığı veya abartıldığını düşünmektedir. Çünkü hikâyenin kendisi kadar 22 sene sonra bu iddiayı ortaya atan Saksonya temsilcisi Georg Adolf von Helbig’in aslında hiç bu gezide yer almamış olması da hikâyenin güvenirliği konusunu etkilemektedir. Siyasi çekişmelerle boğuşarak yaşamış birisi olduğundan Grigori Aleksandroviç Potemkin’in karalamaya maruz kalması doğal olarak olasıdır. Ancak anlatılanlar doğru olsun veya olmasın “Potemkin köyü” uzun yıllar boyun sahtecilikle iç-içe geçmiş bir anlamda kullanılmaya devam ediyor.

Potemkin köylerinin varlığı terimin kökeni kadar tarihsel kalmaya devam etmiyor. Günümüzde hala pek çok potemkin köyüne rastlamak mümkün. Bunlardan en ünlülerinden birisi Kuzey Kore’de sınır bölgesinde yer alan “Kijong-dong” adlı yerleşimdir. Bu yerleşim Kuzey Kore’de “barış köyü” olarak bilinirken Güney Kore’de “propaganda köyü” olarak biliniyor. Bu durumun sebebi Kijong-dong’un bir potemkin köyü olmasıdır. Yerleşim savaştan sonra hızla geliştiğini iddia eden Kuzey’in bir göstergesi olması için inşa edildi. Amacına uygun olarak Dünya’nın en yüksek bayrak direklerinden birisinin de yer aldığı köy, dışı gösterişli (çoğu) boş binalara ve propaganda yayını yapan hoparlörlere sahiptir.

Her zaman Kijong-dong kadar büyük ölçekte olmasa da potemkin köyleri çok yaygın olarak karşımıza çıkan yapılar ve olaylardır. Ülkemizde dışı çeşitli “mantolma işlemleri” ile güzelleştirilmiş ancak içeriden çürük olan binalar bunların belki de yapı bazında en tehlikeli ve yaygın olanıdır.

1024px-North_Korean_village_Kijong-dong.

Kijong-dong Köyü (Kuzey Kore)

KAYNAKLAR

  1. The Merriam-Webster.com Dictionary. (2021). Potemkin village. https://www.merriam-webster.com/dictionary/Potemkin%20village

  2. Collins Dictionaries. (2021, March 27). Potemkin village definition and meaning | Collins English Dictionary. https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/potemkin-village#:%7E:text=Potemkin%20village%20in%20American%20English,the%20Great%20about%20his%20accomplishments

  3. Gray-Grant, D. (2015, September 1). What does potemkin mean? Publication Coach. https://www.publicationcoach.com/potemkin/

  4. TIME. (2010, August 6). Top 10 Weird Government Secrets - TIME. TIME.Com. http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2008962_2008964_2009010,00.html

  5. AD Editorial Team. (2020, April 8). “Potemkin Villages” Expose a World of Architectural Fakery. ArchDaily. https://www.archdaily.com/882833/these-potemkin-villages-display-a-world-of-architectural-fakery

  6. Adams, C. (2003, November 14). Did “Potemkin villages” really exist? The Straight Dope. https://www.straightdope.com/21343610/did-potemkin-villages-really-exist

  7. The Editors of Encyclopaedia Britannica. (2021). Grigory Potemkin | Biography, Villages, & Facts. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Grigory-Potemkin