EL NİNO VE LA NİNA NEDİR?

Yazar: Yusuf Mert ÜSTÜN

Editör: Muhammet ALAN

Yayımlanma Tarihi: 26.06.2019

Anahtar Kelimeler

# El Niño

# La Niña

# Güneyli Salınımı

El Niño ve La Niña Nedir?

Güneyli Salınımı, Pasifik Okyanusu özelinde gözlemlenen ancak başta Güney Yarımküre olmak üzere Dünya’yı etkileyen atmosferik bir döngüdür. Güneyli Salınımı, Ekvatoral Orta Pasifik’te görülen atmosfer ve okyanus arasındaki sıcaklık dalgalanmalarını tanımlayan bir terimdir. El Niño ve La Niña ise bu döngünün birbirine zıt parçalarıdır.  Bu sistem içerisinde El Niño, sıcak; La Niña ise soğuk evre olarak bilinir. Yaklaşık 9-12 ay boyunca gözlenen El Niño ve La Niña’nın oluşum sıklığı her zaman çok düzenli olmasa bile genellikle 2 ila 7 yıl arasında değişen bir döngü göze çarpar ancak El Niñolar, La Niñalar’dan daha sık bir biçimde yaşanır. Küresel iklim değişiminin, bu döngü üzerindeki etkisi hala tam olarak anlaşılmamış olsa da El Niñolar’ın daha sık tekrar edecek bir fenomen olması beklenmektedir. Her ne kadar anormal ve beklenmedik bir atmosfer olayı gibi görünse de gerçekte El Niño anormal ve beklenmedik bir atmosfer olayı değildir.

Alizeler/Ticaret Rüzgârları, Pasifik Okyanusu’nun Ekvatoral kısmının doğusunda – Peru ve Ekvador açıkları – yer alan yüksek basınç merkezinden, Ekvatoral Batı Pasifik’teki – Endonezya ve Malenezya çevresi – alçak basınç alanına doğru eser. Bu hava kütlesi Batı Pasifik’e vardığında yükselmeye başlar ve geldiği yöne doğru esmeye devam ederek; Doğu Pasifik’te alçalır ve batıya doğru yeniden esmeye başlar yani aynı harekete devam ederek bir döngü oluşturur. Bu döngüye “Walker Sirkülasyonu” denir. Bu sirkülasyonun Doğu Pasifik’ten alıp Batı Pasifik’e getirdiği nem yüklü hava kütlesi bölgede yüksek miktarda yağışa neden olur, ancak okyanusun karşı yakasında And Dağları’nın batısında kalan kıyı kesimi yağış açısından daha fakir kalır.

Bu şartlar altında alizeler, okyanus yüzeyinde bir etki ortaya çıkararak sıcak okyanus sularının batıya yönelmesini sağlar[1]. Normal şartlar altında gözlenen, yüzeydeki sıcak suların batıya doğru hareketi sonucu Peru ve Ekvador açıklarında okyanus derinliklerinden gelen daha soğuk ancak besin maddesi açısından zengin sular deniz yüzeyine yaklaşır yani termoklin[2] seviyesi Doğu Pasifik’te yükselir. Besin maddesi açısından zengin suların bolluğu bu bölgeyi Dünya’nın en verimli balıkçılık bölgelerinden biri yapar. Çevresindeki ülkeler, bu zenginlikten yararlanarak Dünya’nın balıkçılık konusunda en önde gelen ülkelerinden olmuşlardır. Bu bölgenin balıkçıları yaşanan bu döngünün farkındadırlar ve El Niño ile La Niña’nın isimlerini de onlar vermişlerdir[3].

 
Normal şartlar altında güneyli salınımı
El Nino.gif
La Nina.gif

Güneyli Salınımı (Normal Şartlar)

El Niño Dönemi

La Niña Dönemi

Görseller ABD Ulusal İklim Servisi www.weather.gov'dan Alınıp Türkçeleştırılmiştir

Walker Sirkülasyonu bazen gücünü kaybetmekte ve etkisini azaltmaktadır. Bu dönemlerde batıdaki sıcak su kütlesi doğuya doğru hareket eder, daha doğrusu batıya taşınımı güçleşir. Böylece Doğu Pasifik ısınmaya başlar, termoklin seviyesi doğuda gittikçe daha da okyanus derinliklerine doğru ilerler. Sular ısınır, besin değeri düşer Peru açıklarındaki balık sayısı azalır ve özellikle Amerika kıtasının Batı kıyıları başta olmak üzere çok geniş alanlarda sağanak yağışlar görülür, fırtınalar çıkar ve seller yaşanır. Bu devreye El Niño adı verilir. Öte yandan normal şartlar altında nemli-yağışlı bir yapıdaki Endonezya ve çevresindeki ülkelerde ise yağış oranları düşer, kuraklık yaşanır. Etkileri her ne kadar küresel bazda yaşansa bile El Niño-Güneyli Salınımının Kuzey Yarımküre’ye etkileri daha kısıtlıdır ve Türkiye üzerindeki doğrudan etkileri belirgin değildir. Avrupa ve Türkiye, Güneyli Salınım’dan ziyade başka bir geniş çaplı atmosfer olayı olan Kuzey Atlantik Salınımı’ndan etkilenmektedir.

La Niña ise El Niño'nun zıttı olan durumdur. La Niña dönemlerinde normal şartlarda yaşanan güneyli salınıma uygun bir görünüm vardır ancak La Niña dönemleri normal şartların çok daha kuvvetli olduğu dönemlerdir. Termoklin seviyesi doğuda normalde olduğundan çok daha fazla yükselir, kuraklık artar; batıda ise nemlilik, deniz suyu sıcaklılığı ve nemlilik yükselir.

Öneri Video: "El Nino Nedir?"

Öneri Video: "El Nino and El Nino Explained"

KAYNAKLAR

  1. www.mgm.gov, (2015). 23 Haziran 2019 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/Haberler/2015/20150908_elninohaber.pdf adresinden edinilmiştir.

  2. Glantz, M.H. (2005). El niño. in Oliver, J.H. (Eds.), Encyclopedia of world climatology (pp. 349-351). Bodmin: Springer. 

  3. Türkeş, M., Sümer, U.M. & Kılıç, G. (2019). El-Nino-Güneyli Salınım: Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı, 23 Haziran 2019 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yayinlar/elnino.pdf adresinden edinilmiştir.

  4. noaa.gov, (2019). 23 Haziran 2019 tarihinde https://oceanservice.noaa.gov/facts/ninonina.html adresinden edinilmiştir.

  5. theguardian, (2019). 23 Haziran 2019 tarihinde https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/05/what-is-el-nino adresinden edinilmiştir.

  6. Nasa, (2019). 23 Haziran 2019 tarihinde https://spaceplace.nasa.gov/el-nino/en/ adresinden edinilmiştir.

  7. climate.gov, (2019). 23 Haziran 2019 tarihinde https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/walker-circulation-ensos-atmospheric-buddy adresinden edinilmiştir.

  8. Britannica.gov, (2019). 23 Haziran 2019 tarihinde https://www.britannica.com/science/thermocline adresinden edinilmiştir.

  9. weather.gov, (2019). 23 Haziran 2019 tarihinde https://www.weather.gov/fwd/basics adresinden edinilmiştir.

Notlar

 

[1] Güneyli salınım; atmosferdeki dolaşım sistemleriyle okyanus suları arasındaki bağlantının varlığına en açık delilerdendir.

[2] Britannica’ya göre Thermoklin: Derinlik artışı ile su sıcaklığının hızla düştüğü ve nispeten sıcak yüzey suları ile daha soğuk derin suları birbirinden ayıran okyanus suyu katmanıdır. Nispeten sıcak, iyi karışmış ve Güneş’ten doğrudan etkilenen deniz yüzeyine yakın su katmanın hemen altında yaklaşık 200 ila 1000 metre derinlikte bulunur.

[3] Sıcak evre, 1600’lerde Güney Amerikalı balıkçılar tarafından tanınmaya başlandığında; tecelli ettiği zaman olan Aralık ayına bağlı olarak, İspanyolca Küçük İsa veya Küçük Erkek Çocuk anlamına gelen El Niño olarak isimlendirilmiştir. Soğuk evre olan La Niña ise İspanyolcada Küçük Kız anlamına gelir, ancak La Niña yerine El Viejo, anti-El Niño gibi isimlerde alabilmektedir.